Alignery pod lupą - wrzesień 2026

CO WPŁYWA NA POWSTANIE FENESTRACJI LUB DEHISCENCJI KOŚCI WYROSTKA ZĘBODOŁOWEGO PO LECZENIU ALIGNERAMI?

W 2025 roku opublikowano jedno z pierwszych wieloaspektowych badań analizujących potencjalny związek między leczeniem aparatami nakładkowymi a powstawaniem ubytków kostnych. W artykule umieszczonym w czasopiśmie „Progress in Orthodontics” wykazano, że nie tylko po leczeniu aparatami stałymi, ale również po leczeniu nakładkami ortodontycznymi może wystąpić jatrogenne powikłanie w postaci defektów kostnych. W badaniach skupiono się na ocenie stanu kości wyrostka zębodołowego w obrębie zębów przednich.

Wstępne wnioski pokazują, że czynnikami ryzyka predysponującymi do późniejszych ubytków kostnych mogą być m.in.:

• „ stłoczenia zębów,
• „ głębokość krzywej Spee,
• „ „ grubość kości wyrostka zębodołowego,
• „ „ grubość dziąsła,
• „ „ wielkość i typ intruzji, „
• „ wielkość retrakcji,
• „ „ dystalizacje zębów trzonowych,
• „ „ liczba zaczepów (attachmentów).

„ Klinicyści podkreślili, że wykonana wielkość intruzji zębów była w szczególności powiązana z powstaniem:

• „ „ fenestracji wargowej strony kości w obrębie siekaczy bocznych i kłów szczęki, a także siekaczy centralnych i kłów żuchwy,
• „ „ dehiscencji językowej kości wyrostka zębodołowego w obrębie siekaczy centralnych żuchwy. Liczba zaczepów wpłynęła istotnie na powstanie dehiscencji wargowej siekaczy centralnych i bocznych żuchwy.

„ Na uwagę zasługuje fakt, że w tym badaniu nie stwierdzono istotnych związków między powstaniem ubytków kości wyrostka zębodołowego po terapii alignerami a takimi czynnikami, jak:

• „ „ wiek i płeć,
• „ „ pionowy wzorzec wzrostu,
• „ „ zmiany szerokości łuku zębowego,
• „ „ zastosowanie mikrośrub,
• „ „ wielkość redukcji szkliwa międzyzębowego (IPR),
• „ „ typ zaczepu,
• „ „ czas trwania leczenia.

„ Refleksja autorki

„Na szkoleniach online, trwających 1–2 godziny, czy stacjonarnych kursach jednodniowych wprowadzających do leczenia nakładkami ortodontycznymi mało czasu poświęca się na detaliczne omówienie zasad selekcji pacjentów. Prowadzę takie kursy i wiem, że gdyby omówić w szczegółach selekcję pacjentów czy możliwe powikłania po leczeniu nakładkami, potrzebowalibyśmy na to kilka godzin, a nie kilku minut.

„Dlatego polecam niniejszy artykuł do przeczytania w oryginale. Autorzy omówili bardzo detalicznie stan uzębienia, dziąseł i kości oraz wadę zgryzu przed leczeniem oraz po zakończonym leczeniu nakładkami. Jeśli jesteś lekarzem początkującym w leczeniu wad zgryzu nakładkami, selekcjonujesz pierwszych pacjentów, analizujesz pierwsze Cyfrowe Plany Leczenia, to dobrze jest skorzystać z pomocy.

„Jeżeli okaże się, że podczas wizyt kontrolnych w porę nie zdiagnozowałeś pierwszych objawów powikłań, zatrzymaj leczenie. Jeśli jest wskazanie, to wykonaj badania np. RTG, CBCT. Wykonaj badanie periodontologiczne lub wyślij na konsultację do specjalisty periodontologa z prośbą o badanie na cito. Zawsze w takim momencie należy wykonać również precyzyjny skan uzębienia oraz dokumentację fotograficzną. Dalsze noszenie nakładek jest kwestią indywidualną.

„Czas na diagnozę i reakcję powinien być jak najkrótszy. Pamiętaj również, że w naszym kraju są doświadczeni lekarze konsultujący takie przypadki na prośbę lekarza prowadzącego. Pozwól sobie pomóc.

W ortodoncji nakładkowej istnieje również możliwość zmiany ustawienia korzenia zęba. Zaplanowanie takiego ruchu wymaga doświadczonego lekarza oraz dobrego oprogramowania komputerowego. Zapraszam na konsultacje pisemne, online lub telefoniczne. Pytania kieruj bezpośrednio do mnie: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..

„Na tym etapie rozwoju technologii jeszcze nie licz na pomoc AI.

„ 

CO WIADOMO O ROLI SZTUCZNEJ INTELIGENCJI W LECZENIU NAKŁADKAMI?

„W 2025 roku opublikowano kompleksową analizę zastosowania sztucznej inteligencji (ang. artificial intelligence, AI) w procesie od pozyskiwania danych do tworzenia koncepcji Cyfrowego Planu Leczenia. Spośród 708 dostępnych badań (marzec 2024) włączono zaledwie 41 spełniających rygorystyczne kryteria analizy.

„Szesnaście artykułów dotyczyło segmentacji zębów, cztery – rejestracji modeli cyfrowych, 13 – cyfrowego planowania (digital setup), a osiem – zdalnego monitorowania. Segmentacja zębów oparta na AI osiągnęła dokładność na poziomie 98 proc. Wykazano również, że AI skutecznie łączyła dane CBCT i IOS (skanów wewnątrzustnych), wspierała pomiary cyfrowe, umożliwiała przewidywanie wyników leczenia oraz wykazała potencjał w zakresie zdalnego monitorowania.

„Ponadto zidentyfikowano i oceniono 13 programów do projektowania nakładek pod kątem poziomu ich automatyzacji. W analizowanym okresie jedno oprogramowanie wykazało pełną automatyzację etapów cyfrowego procesu (workflow) ortodontycznego.

„Refleksja autorki

„Od lat śledzę wdrażanie AI do cyfrowej ortodoncji. Na początku obserwacji fascynowała mnie skuteczność i dokładność segmentacji zębów. Widziałam zarówno błędy w segmentacji wykonane przez techników, jak i AI. Z czasem technicy nabierali wprawy, a AI została udoskonalona. Efektem tego jest obecnie niezwykle precyzyjna, wysokiej jakości segmentacja zębów. Jak wiemy, jest to ważny etap do kolejnych działań. „Od kilku lat porównuję też, jak technicy i AI tworzą Cyfrowe Plany Leczenia.

„Gdy technicy dentystyczni współpracują bezpośrednio z konkretnymi lekarzami, to propozycje przemieszczeń zębowych w pierwszym Cyfrowym Planie Leczenia (CPL), zaplanowane na bazie opisu oczekiwań lekarza, są często wysokiej jakości.

„Widzę również ogromne postępy w wynikach analiz i propozycji CPL przesłanych przez AI. Ale pomimo postępów, wciąż i tak mam wiele nieakceptowalnych pierwszych Cyfrowych Planów Leczenia, przygotowanych przez AI. Zbyt często powierzchownie lub fragmentarycznie potraktowane są podstawowe informacje o anatomii czy biomechanice leczenia nakładkami.

„Uwrażliwiam kolegów lekarzy na potrzebę podwójnego sprawdzenia zarówno CPL przesłanego przez technika, jak i AI. Technik jest bardzo istotnym ogniwem w leczeniu alignerami, ale to na lekarzu spoczywa odpowiedzialność za leczenie pacjenta. Technik nie interpretuje wyników badań klinicznych, w związku z czym jego możliwości ukształtowania przewidywalnego CPL zawsze będą ograniczone. Sztuczna inteligencja natomiast wciąż jest na etapie testów, prób, wdrażania kolejnych wniosków z naniesionych korekt wykonanych przez lekarzy.

„Aktualnie (sierpień 2026) nie ma żadnego badania potwierdzającego, by AI miała blisko 100% skuteczność kształtowania uzasadnionych klinicznie propozycji CPL. Dotychczas wiele CPL obarczonych jest fundamentalnymi wadami:

• nieprawidłowa liczba i sekwencja ruchów zębów,
• wielkość i kształt naczepów,
• brak indywidualizmu w planie leczenia.

Na potwierdzenie moich obserwacji, dołączam jako przykład CPL nr 1, co do którego do dziś nie wiem, czy wykonał go technik, czy firma wykorzystała jednak do tego algorytmy AI.

Spędziłam dużo czasu, aby ten CPL dostosować do pacjenta, m.in. do jego:

• „ wieku, „
• „ stylu życia, „
• „ stanu zdrowia,
• „ badań jamy ustnej, w tym warunków przyzębia,
• „ liczby i jakości zaczepów,
• „ zakresu IPR,
• „ sekwencji ruchów, tak by zminimalizować kolizje lub wykluczające się typy ruchów w jednym zębie.

Na koniec możemy zadać sobie jedno pytanie. Co by nastąpiło po zastosowaniu wszystkich nakładek zgodnie z tak zaplanowanym i dostarczonym lekarzowi CPL nr 1?

W myśl polskiego przysłowia „Nie od razu Kraków zbudowano”, cierpliwie czekajmy na dokładniejszą pracę AI. Jako że najważniejsze jest bezpieczeństwo i zdrowie pacjentów, każdorazowo sprawdzajmy osobiście dostarczane nam wyniki. Kwestionujmy i konsultujmy je z ekspertami. Poprawi to nie tylko szybkość, komfort i bezpieczeństwo naszej pracy, ale da też poczucie, że zrobiliśmy dla pacjenta wszystko zgodnie z aktualną wiedzą i dostępnymi możliwościami terapeutycznymi.

CZY NAKŁADKI ORTODONTYCZNE MOGĄ ZASTĄPIĆ APARATY STAŁE W TRAKCIE PRZYGOTOWAŃ DO OPERACJI ORTOGNATYCZNYCH?

Wielu ortodontów i lekarzy przygotowujących ortodontycznie pacjentów do leczenia operacyjnego szkieletowych wad zgryzu może zastanawiać się, czy warto wdrożyć leczenie nakładkami ortodontycznymi.

W Journal of Oral and Maxillofacial Surgery opublikowano w 2025 roku podsumowanie badań porównujących leczenie nakładkami ortodontycznymi a klasycznymi aparatami stałymi. Wyniki nie potwierdziły istotnych różnic w zakresie zmian zębowych i szkieletowych. Nakładki ortodontyczne natomiast uzyskały wyższe wyniki w zakresie satysfakcji pacjentów oraz lepsze wyniki dotyczące zdrowia przyzębia.

Autorzy podkreślili, że na tym etapie rozwoju terapii alignerami za mało jest w literaturze dowodów do jednoznacznej zmiany aparatu stałego na aparat nakładkowy w przedoperacyjnym leczeniu pacjentów. Omówione wyniki należy interpretować z ostrożnością, co uzasadnia potrzebę dalszych badań.

Refleksje autorki

Na konferencjach związanych z tematyką alignerową zaznajamiano nas z przypadkami pacjentów leczonych nakładkami zarówno podczas przygotowań, jak i po operacji ortognatycznej. Prelegenci podkreślali, że nakładki poprzez swoją biomechanikę działania, nieurazowy kształt oraz możliwość cyfrowego zaplanowania docelowej pozycji zębów mają wiele zalet korzystnych do wykorzystania u pacjentów przygotowywanych do operacji. Możliwość wykonania bezdotykowego skanu uzębienia oraz kształtu tkanek miękkich po operacji to kolejne atuty.

„Coraz większa liczba lekarzy zainteresowana jest wykonaniem szybkich analiz i projektem leczenia aparatem nakładkowym nie tylko przed operacją, ale również na najbliższe tygodnie czy miesiące po zabiegu. Jak pojawią się polskie badania porównawcze leczenia aparatem stałym a alignerami, niezwłocznie podzielę się nimi z Państwem.

CO WIEMY O SKUTECZNOŚCI ZDALNEGO MONITOROWANIA WYNIKÓW LECZENIA NAKŁADKAMI ORTODONTYCZNYMI?

 AI wkroczyła do stomatologii, warto się temu przyglądać. Już w pierwszym tygodniu stycznia 2026 zostało opublikowane wieloośrodkowe badanie DentalMonitoring (DM) analizujące dokładność sztucznej inteligencji (AI) podczas oceny zdalnego systemu monitorowania leczenia nakładkami ortodontycznymi. Badanie przeprowadzono na 623 pacjentach leczonych w USA.

Wyniki uzyskane przy zastosowaniu AI porównano z analizą przeprowadzoną przez zespół rezydentów ortodoncji. Dowiedziono wysokiej czułości wyników analizy AI w zakresie od 91,1 proc. do 93,2 proc. Swoistość wyników AI również okazała się na wysokim poziomie, między 86,2 proc. a 90,5 proc. w zależności od sposobu porównania. Oznacza to wysoką skuteczność oceny podążania ruchów zębowych za kształtem nakładek, czyli poziom oceny skuteczności zachodzenia konkretnych ruchów zębowych w kolejnych następujących po sobie nakładkach.

Refleksja autorki

W ostatnich latach w Polsce coraz częściej słyszymy o możliwości zdalnego monitorowania postępów leczenia alignerowego. Firmy, sprzedające takie urządzenia z przeznaczonym do tego oprogramowaniem, przekonują o skuteczności swoich rozwiązań pomiarowych i analitycznych. Tłumaczą realne korzyści mogące wynikać z wdrożenia tej technologii, np.:

• „ zmniejszenie liczby wizyt kontrolnych,
• „ skrócenie czasu wizyt kontrolnych, „
• „ skrócenie sumarycznego czasu leczenia nakładkami.

Z moich obserwacji wynika, że w Stanach Zjednoczonych oraz w części państw europejskich zdalny monitoring leczenia alignerowego jest rozwinięty lub szybko się rozwija. W Polsce od kilku lat zwiększa się wiedza i zainteresowanie tym wspomagającym narzędziem. Związane jest to m.in. ze zwiększaniem się liczby leczonych pacjentów właśnie nakładkami.

Urządzenia te nie są tanie. Wdrożenie ich do swojej pracy wymaga nie tylko zmiany sposobu prowadzenia wizyt kontrolnych, ale również „zaufania” sztucznej inteligencji i jej algorytmom.

Przyznam, że aktualnie sama z tego rozwiązania nie korzystam. Moi pacjenci przechodzą długi proces edukacji w zakresie warunków dobrej współpracy w czasie terapii alignerowej. Starają się nosić nakładki około 22 godzin dziennie, przychodzą na wyznaczone wizyty kontrolne i mają Cyfrowy Plan Leczenia wykonany osobiście przeze mnie. Rezultatem tego jest wysokie prawdopodobieństwo dobrej ekspresji klinicznej alignerów podczas procesu terapii.

Na tym etapie mojej praktyki nie czuję, że inwestycja w nową technologię oraz wyszkolenie personelu średniego, instruktaż pacjentów w zakresie współpracy przełożą się znacznie na większe zarobki, komfort lub szybkość mojej pracy. Jeśli przyjdzie czas na wdrożenie tego rozwiązania w gabinetach, z którymi współpracuję, to na pewno opiszę swoje refleksje. W moim przypadku prawdopodobnie największą barierą przed rozpoczęciem stosowania takich urządzeń jest cena oraz brak wiary, że w każdej przychodni, w której pracuję, personel średni będzie prawidłowo korzystał z takiego rozwiązania, kontrolował jego wyniki i potrafił postąpić adekwatnie do sytuacji, gdy trzeba będzie podjąć decyzję. U Państwa bariera wejścia może być całkowicie inna.

Napiszcie do mnie, jeśli potrzebujecie wsparcia w jakiejkolwiek decyzji związanej z rozwojem swojej praktyki w zakresie leczenia alignerami. Czasami wystarczy niewielka zmiana, by uzyskać wyniki, o których nawet się nie marzyło. Może to będzie DM, może inny skaner, a może indywidualne szkolenie pracowników przychodni, aby w krótkim czasie zwiększyć liczbę pierwszorazowych pacjentów zainteresowanych mało inwazyjnym leczeniem ortodontycznym.

Czas pokaże, ilu lekarzy w Polsce leczenie alignerami będzie prowadzić, korzystając z technologii zdalnego monitorowania leczenia. Czekam na taką rzetelną statystykę.

AI wkracza w nasze życie, ale o tym, jak prędko i jak głęboko, decydujemy my sami.

Autor:

dr n. med. lek. dent. Agnieszka Czechumska

Lekarz dentysta, ekspert w zakresie ortodoncji nakładkowej i cyfrowej stomatologii

Dr n. med. lek. dent. Agnieszka Czechumska jest absolwentką Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, posiadającą doświadczenie zawodowe zdobyte zarówno w Polsce, jak i za granicą, w tym w Londynie. Powoływana jako biegły sądowy w dziedzinie stomatologii. Specjalizuje się w nowoczesnych, małoinwazyjnych metodach leczenia, w szczególności w terapii alignerowej oraz cyfrowej ortodoncji. Jest certyfikowanym lekarzem współpracującym z międzynarodowymi firmami oferującymi systemy nakładkowe oraz autorką licznych publikacji dla lekarzy dentystów, w tym serii artykułów dotyczących leczenia alignerami w magazynie „Nowy Gabinet Stomatologiczny”.

Zobacz wszystkie artykuły autora - ta opcja może wymagać zalogowania na stronie

Publikacja

Artykuł opublikowany w numerze 5/2026 magazynu Nowy Gabinet Stomatologiczny

Zobacz pełny spis treści Bądź na bieżąco zamów Dentoletter