Materiały stomatologiczne

Biomateriały w stomatologii. Biomateriał to substancja lub materiał, z którego wytwarzane są określone struktury, urządzenia lub ich elementy mające bezpośredni kontakt z tkankami organizmu. Jednak nie powinny one oddziaływać na organizm. Materiały stomatologiczne umieszczane w jamie ustnej pacjenta są zaliczane do grupy biomateriałów. Dlatego podlegają odpowiednim regulacjom prawnym, a w większości krajów mogą być używane tylko te wyroby, które pozytywnie przeszły odpowiedni proces dopuszczenia do użytkowania.

Od kilku lat można zaobserwować nowe sposoby tworzenia materiałów stomatologicznych. Do tej pory producenci skupiali swoją uwagę na właściwościach mechanicznych materiałów. W kolejnych latach dominowała estetyka. Produkowano materiały kompozytowe w wielu, nawet 30 kolorach i przeziernościach. W ostatnich latach producenci stawiają na właściwości bioaktywne materiałów kompozytowych.

Obecnie wszczepienie implantu to jeden ze standardowych procesów leczenia. Implanty najczęściej wykonane są z tytanu lub jego stopów. Odznaczają się wieloma zaletami, takimi jak: dobre właściwości mechaniczne, biozgodność oraz udokumentowanym długoletnim sukcesem klinicznym. Wadą tego materiału jest jednak jego kolor - metaliczno szary.

Fot. Kavo

Tworzywa akrylowe znalazły bardzo szerokie zastosowanie do wykonywania ruchomych uzupełnień protetycznych. Jednak pomimo wielu niewątpliwych zalet, między innymi: bioobojętność, stabilność koloru i łatwość modelowania. Mają wadę w postaci niezbyt wysokiej odporność na złamanie. Setki protez ulegają uszkodzeniu w wyniku oddziaływania sił żucia i w konsekwencji zmęczenia materiału oraz upadków z dużej wysokości na twardą powierzchnię.

Według Swensona najlepszą retencję przyszłej protezie będzie zapewniał grzbiet wyrostka, który jest szeroki na powierzchni nośnej i praktycznie równoległy w kierunkach trójkątów zatrzonowcowych. Niestety, z taką sytuacją mamy bardzo rzadko do czynienia w protetyce stomatologicznej.

Zęby akrylowe. Pomimo rozwoju szeregu nowoczesnych technologii w protetyce, ponad 75 proc. prac stanowią protezy ruchome, w których wykorzystywane są zęby akrylowe. Na rynku dostępne są zęby pochodzące od wielu producentów, które różnią się nie tylko kształtem i kolorem, ale też niektórymi właściwościami fizyko-chemicznymi.

Tradycyjne cementy to materiały dwuskładnikowe, których proces wiązania polega na reakcji kwas – zasada. W zależności od rodzaju cementu zmieniają się te dwa składniki. W przypadku cementów polikarboksylowych reagują ze sobą kwas poliakrylowy i szkło. Pierwszym cementem stosowanym w stomatologii był cement fosforanowy.

Leczenie endodontyczne jest powszechne, wymaga jednak dużej precyzji i cierpliwości. Lekarz dentysta obawia się złamania narzędzia w kanale, perforacji kanału czy złamania wierzchołka korzenia. Coraz więcej lekarzy opracowuje kanały narzędziami maszynowymi. Skraca to czas zabiegu, co w efekcie wiąże się z mniejszą liczbą powikłań. Rynek oferuje wiele systemów pilników rotacyjnych do pracy z kątnicami endodontycznymi. Wiele z nich jest jednak bardzo rozbudowanych, ze skomplikowanym algorytmem postępowania, dlatego od razu zwrócił na siebie uwagę nowy system pilników rotacyjnych Endostar E3 Rotary System, składający się tylko z trzech narzędzi. Z zainteresowaniem poddano ten system ocenie.

Czysty tytan jest lekki i ma wysoką wytrzymałość mechaniczną. Jedną z głównych zalet jest jego wysoka odporność na korozję, również na wodę morską i chlor. Jest szary. Z racji swoich właściwości jest coraz chętniej wykorzystywany w medycynie, a w zwłaszcza w stomatologii.

Woski w stomatologii używane są już od ponad 100 lat i nadal pozostają podstawowym materiałem pomocniczym w technice dentystycznej. Materiały te są łatwe do formowania w temperaturze pokojowej, zaś woski odlewnicze po umieszczeniu w piecu spalają się bezresztkowo.Woski to organiczne polimery zawierające w swoim składzie węglowodory, a także ich pochodne: estry i alkohole. Ich masa cząsteczkowa jest niższa niż polimerów akrylowych stosowanych do wyrobu protez dentystycznych i zawiera się w grupie 400-4000 pojedynczych atomów.

Skuteczność fluorku cyny (II) jest powszechnie znana. Był on jednym z pierwszych źródeł jonów fluoru stosowanym w profilaktyce próchnicy. Pierwsze badania tego związku opublikowano w USA w roku 1950. Jego zalety doceniła ADA, uznając w 1960 pastę z zawartością fluorku cyny, jako preparat zmniejszający ryzyko występowania próchnicy. Dziś dla pacjentów fluorek cyny jest dostępny w postaci płukanek, żeli oraz oczywiście past do zebów. Stosowanie tych preparatów w znacznym stopniu wpływa na zmniejszenie próchnicy, nadwrażliwości zębów, zmniejszenie osadzania się płytki nazębnej i stanów zapalnych w okolicy kieszonki dziąsłowej oraz ogólną poprawę stanu dziąseł (2). Oprócz działań klinicznych, preparaty zawierające fluorek cyny są pomocne w profilaktyce halitosis. Niektóre badania wskazują również na mniejszą erozję szkliwa w przypadku stosowania przez pacjentów past zawierających fluorek cyny.

Chlorheksydyna (CHX) jest związkiem wynalezionym w latach 50. ubiegłego wieku. Od wielu lat stosowana jest jako bezpieczny środek bakteriobójczy o szerokim spektrum działania. Liczne badania pokazują, że chlorheksydyna potrafi w znacznym stopniu zredukować ilość mikroorganizmów występujących na skórze, powierzchni zębów, w ślinie oraz płytce nazębnej. Jest również z powodzeniem wykorzystywana podczas niechirurgicznych zabiegów peridontologicznych oraz podczas leczenia endodontycznego. W niskich stężeniach odznacza się właściwościami bakteriostatycznym a w wyższych bakteriobójczymi.

Podczas używania różnych materiałów w obrębie jamy ustnej bardzo często następuje zjawisko mikroszczeliny. Może być to tworzenie się przerwy pomiędzy dwoma strukturami w skali mikro lub nano. Przyczyn powstawania tego zjawiska można dopatrywać się w kilku rodzajach czynników.

Gutaperka to roślinna żywica pochodząca z roślin rosnących na pół- Wyspie malezyjskim. Bez niej trudno wyobrazić sobie leczenie endodontyczne. Jej zastosowanie jest bardzo szerokie. W leczeniu stomatologicznym wykorzystywane są obie formy gutaperki – alfa i beta. Dlaczego tego naturalnego środka nie da się zastąpić preparatem chemicznym? Co takiego szczególnego jest w gutaperce?

Amalgamaty znajdują zastosowanie w stomatologii już od prawie dwóch wieków. Pierwsze zastosowanie przypisuje się braciom Crawcouer, którzy ugniatali z rtęcią rozdrobnione srebrne monety w 1833 roku. Za ojca nowoczesnych wypełnień amalgamatowych uważa się G.V. Blacka, który w 1895 po raz pierwszy określił skład amalgamatu jako mieszaninę: 67 proc. Ag, 27 proc. Sn, 5 proc. Cu, 1 proc. Zn.

Wypełnienia czasowe w stomatologii. Materiały do wypełnień czasowych (temporary filling) są tomateriały stosowane przed założeniem materiału długoczasowego. Dlatego stawia się przed nimi inne wymagania niż wobec materiałów długoczasowych. Podstawowymi wymaganiami są łatwość zakładania i usuwania z miejsca aplikacji, muszą mieć też korzystny wpływ na tkanki zęba (zwłaszcza na miazgę) i przyzębia.

Materiały kompozytowe stosowane do uzupełnień w zębach są znane już od ponad 35 lat. Charakteryzują się stosunkowo wysoką odpornością na zgniatanie, dosyć niską ścieralnością oraz dobrą adhezją do tkanek zęba. Jednak jedną z zasadniczych właściwości, z powodu której materiały te są szeroko stosowane i na stałe zagościły w gabinetach stomatologicznych, jest ich kolor. Barwy kompozytu dokładnie odwzorowują kolor otaczających tkanek zęba.

Dzięki silnym własnościom utleniającym oraz nietoksycznym produktom rozkładu nadtlenek wodoru znalazł zastosowanie w stomatologii. Służy przede wszystkim do wybielania zębów, ale także używany jest do dezynfekcji kanałów korzeniowych, jak i powierzchni wycisków i protez, a nawet systemów rozprowadzających wodę w unicie.

Fluorek cyny (II), tak chętnie kilkadziesiąt lat temu zastępowany w pastach do zębów przez inne źródła fluoru znów, wraca do łask. Oprócz dostarczania do szkliwa fluoru, pełni funkcję antybakteryjną, zapobiega próchnicy zębów, zapaleniu dziąseł, nadwrażliwości zębiny oraz tworzeniu się płytki nazębnej. Właściwości te wyraźnie odróżniają fluorek cyny od fluorku sodu, który jako źródło jonów fluorowych w zasadzie chroni tylko przed rozwojem próchnicy.

Żywice kompozytowe zostały wprowadzone w stomatologii ponad 70 lat temu. Jednak dopiero po roku 1955, kiedy Buonocore odkrył sposób na trwalsze mocowanie żywic akrylanowych do szkliwa, wprowadzając do stomatologii pojęcie adhezji chemicznej, zaczęły być używane przez lekarzy chętnie i często(1). Od tego czasu materiały kompozytowe są ciągle udoskonalane przez zmianę właściwości, aby lepiej spełniać potrzeby współczesnej stomatologii. Pierwsze materiały, oparte wyłącznie na monomerze Bis-GMA były tylko chemoutwardzalne, później pojawiły się metody polimeryzacji światłem ultrafioletowym (2), a wreszcie i światłem widzialnym (stosowane do dzisiaj).