Przegląd doniesień stomatologicznych

Tytuł oryginalny: Rare diseases and oral manifestations: what pediatric dentists should know?

Tytuł polski: Choroby rzadkie i manifestacje w jamie ustnej – co powinien wiedzieć dentysta dziecięcy?

Autorzy: Mariné Olmos Villagomez, Taíssa Cássia de Souza Furtado, Maya Fernanda Manfrin Arnez, Fabrício Kitazono de Carvalho, Alexandra Mussolino de Queiroz, Francisco Wanderley Garcia de Paula-Silva

Data publikacji: 2025

Czasopismo: Journal of Oral Diagnosis

DOI: https://doi.org/10.5327/2525-5711.271

Rzadkie choroby, choć pojedynczo występują sporadycznie, łącznie stanowią istotny problem zdrowia publicznego. Szacuje się, że na świecie istnieje od 6 do 8 tysięcy takich schorzeń, a większość z nich ma podłoże genetyczne. Aż 75% przypadków diagnozowanych jest już w dzieciństwie. Wiele chorób rzadkich manifestuje się także w obrębie jamy ustnej, dlatego stomatolog dziecięcy może odegrać kluczową rolę w ich wczesnym rozpoznaniu.

Autorzy pracy opublikowanej w „Journal of Oral Diagnosis” podkreślają, że objawy stomatologiczne bywają jednym z pierwszych sygnałów choroby ogólnoustrojowej. Zmiany takie jak hipodoncja, opóźnione wyrzynanie zębów, makroglosja, wady szkliwa czy zaburzenia rozwoju twarzoczaszki mogą naprowadzić lekarza na właściwe rozpoznanie i przyspieszyć skierowanie pacjenta do specjalistycznej diagnostyki.

W przeglądzie omówiono liczne jednostki chorobowe, m.in.: dysplazję ektodermalną, osteogenesis imperfecta, mukopolisacharydozy, zespół Marfana, zespół Williamsa- -Beurena, hipofosfatazję, pęcherzowe oddzielanie się naskórka, zespół Edwardsa, histiocytozę z komórek Langerhansa. Każda z tych chorób może powodować charakterystyczne objawy w jamie ustnej i okolicy twarzoczaszki. Wśród najczęściej opisywanych zmian znalazły się: hipodoncja i oligodoncja, zaburzenia mineralizacji szkliwa, dentinogenesis imperfecta, makroglosja, wady zgryzu, wysokie podniebienie, mikrognacja, opóźnione wyrzynanie zębów, zwiększone ryzyko próchnicy, kserostomia.

Autorzy zwracają uwagę, że obraz kliniczny wielu chorób rzadkich może przypominać częściej spotykane schorzenia, co utrudnia szybkie rozpoznanie. Z tego względu niezwykle ważna jest współpraca wielospecjalistyczna obejmująca stomatologów dziecięcych, genetyków, pediatrów oraz innych specjalistów. W pracy podkreślono również znaczenie indywidualizacji leczenia stomatologicznego.

U części pacjentów konieczne są działania profilaktyczne – regularna fluoryzacja, szczelne odbudowy czy intensywna kontrola higieny – natomiast inni wymagają leczenia protetycznego, ortodontycznego lub postępowania zachowawczego dostosowanego do kruchości tkanek i ograniczeń ogólnoustrojowych. Szczególne znaczenie przypisano profilaktyce i wczesnej diagnostyce. Autorzy przypominają, że odpowiednio wcześnie wdrożone leczenie może ograniczyć progresję choroby, poprawić komfort życia pacjentów oraz zmniejszyć ryzyko powikłań. W podsumowaniu autorzy podkreślają, że znajomość manifestacji jamy ustnej w przebiegu chorób rzadkich jest dziś niezbędnym elementem praktyki stomatologii dziecięcej. Dentysta może nie tylko leczyć skutki zmian w jamie ustnej, ale również uczestniczyć w procesie wczesnego wykrywania chorób ogólnoustrojowych i poprawy jakości życia pacjentów.

Tytuł oryginalny: Etiology of Dental Anxiety and Dental Phobia: Review

Tytuł polski: Etiologia lęku dentystycznego i dentofobii – przegląd piśmiennictwa

Autorzy: Agnieszka Piechal, Edyta Siekierska, Kamilla BlecharzKlin

Data publikacji: 22 maja 2025

DOI: 10.1055/s-0045-1809146

Lęk przed wizytą u stomatologa dotyczy szacunkowo 15,3% dorosłej populacji na świecie, a jego najcięższa postać – dentofobia – klasyfikowana jest przez WHO jako jednostka chorobowa. Zjawisko to prowadzi do systematycznego unikania wizyt, zaniedbywania higieny oraz pogłębiania się chorób takich jak próchnica i zapalenie przyzębia, co istotnie obniża jakość życia pacjentów.

Przyczyny lęku dentystycznego dzielą się na zewnętrzne (głównie traumatyczne doświadczenia z przeszłości, lęk przed bólem, widok igieł, dźwięk wiertła) oraz wewnętrzne (predyspozycje genetyczne, zaburzenia przekaźnictwa GABAergicznego i serotoninergicznego, dysfunkcje ciała migdałowatego oraz podatność na ból). Przegląd literatury wykazał, że kluczowym czynnikiem inicjującym lęk są bolesne przeżycia związane z leczeniem stomatologicznym, zwłaszcza w dzieciństwie. Nowe doniesienia wskazują, że skład mikrobiomu jamy ustnej, poprzez metabolizm tryptofanu, może wpływać na nastrój i poziom lęku. W grupie pacjentów z lękiem dentystycznym częściej współwystępują również zaburzenia psychiczne, w tym zespół lęku uogólnionego, depresja oraz zespół stresu pourazowego.

Wczesne rozpoznanie pacjentów z lękiem umożliwia wdrożenie strategii postępowania: od odpowiedniej komunikacji i tworzenia przyjaznego środowiska, przez techniki behawioralne (trening relaksacyjny, odwracanie uwagi), aż po farmakoterapię (benzodiazepiny, podtlenek azotu, znieczulenie ogólne). Stosowanie skal oceny lęku (modyfikowana skala lęku dentystycznego – MDAS, skala lęku dentystycznego wg Kleinknechta – DFS) pozwala na obiektywną kwalifikację chorych i dobór optymalnych metod leczenia.

Tytuł oryginalny: Randomized split-mouth study for evaluating the efficacy of nimesulide and nimesulide + Thiocolchicoside combination following impacted mandibular third molar surgery

Tytuł polski: Randomizowane badanie typu split-mouth oceniające skuteczność nimesulidu oraz połączenia nimesulidu z tiokolchikozydem po chirurgicznym usunięciu zatrzymanego trzeciego trzonowca żuchwy

Autorzy: Kasapoglu, MB; Cebi, AT

Wydawca: Nigerian Journal of Clinical Practice 25(5):p 641-646

Rok wydania: May 2022

DOI: 10.4103/njcp.njcp_1623_21

Ból pozabiegowy stanowi istotny problem kliniczny, pojawiając się zazwyczaj w ciągu 1–4 godzin po zakończeniu działania znieczulenia miejscowego, z maksymalnym nasileniem w przedziale 6–12 godzin po zabiegu. Jego patofizjologia wiąże się z naciskiem płynu wysiękowego na zakończenia nerwowe oraz uwalnianiem mediatorów zapalnych, w tym prostaglandyn, które odgrywają kluczową rolę w procesie zapalnym, wpływając na odczuwanie bólu, rozwój obrzęku oraz ograniczenie ruchomości, takie jak trismus. Standardowym postępowaniem w łagodzeniu tych dolegliwości jest stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), których mechanizm działania opiera się na nieselektywnym hamowaniu enzymu cyklooksygenazy (COX), odpowiedzialnego za syntezę prostaglandyn z kwasu arachidonowego.

Wśród NLPZ szczególną uwagę zwraca nimesulid, charakteryzujący się silnym działaniem przeciwzapalnym, przeciwbólowym oraz przeciwgorączkowym. Zalecana dawka terapeutyczna tego leku wynosi 100 mg doustnie, podawana dwa razy na dobę. W terapii bólu pozabiegowego coraz większe znaczenie zyskują również środki zwiotczające mięśnie, takie jak tiokolchikozyd – naturalna pochodna glikozydu, która wykazuje działanie poprzez wiązanie się z receptorami glicynergicznymi oraz kwasem gamma-aminomasłowym (GABA), działając jako selektywny agonista. Co istotne, tiokolchikozyd wyróżnia się nie tylko działaniem zwiotczającym, ale również przeciwbólowym i przeciwzapalnym, co odróżnia go od większości innych środków z tej grupy. Interesujące wyniki przyniosło badanie przeprowadzone przez Kasapoglu i współpracowników, które miało na celu ocenę skuteczności kombinacji nimesulidu i tiokolchikozyduwporównaniu do monoterapii nimesulidem u pacjentów poddawanych ekstrakcji zębów mądrości. Badanie, przeprowadzone w modelu randomizowanym z podziałem na połowę jamy ustnej, objęło 35 pacjentów, u których usunięto dwie dolne ósemki w odstępie 15 dni. Po pierwszej ekstrakcji pacjenci otrzymywali nimesulid w dawce 100 mg oraz tiokolchikozyd w dawce 8 mg co 12 godzin przez 7 dni, natomiast po drugiej ekstrakcji – wyłącznie nimesulid w dawce 100 mg co 12 godzin przez ten sam okres. Natężenie bólu oceniano za pomocą skali VAS (Visual Analogue Scale) w 6., 8., 12., 24. oraz 48. godzinie po zabiegu, a także w 3., 5. i 7. dobie. Dodatkowo mierzono otwarcie ust przed zabiegiem oraz w 2. i 7. dobie po operacji, aby ocenić stopień trismusu.

Wyniki badania wykazały, że kombinacja nimesulidu i tiokolchikozydu przyniosła istotnie niższe natężenie bólu w porównaniu do monoterapii nimesulidem, co potwierdziły statystycznie istotne różnice w wartościach skali VAS we wszystkich punktach pomiarowych (p < 0,05). Choć średnie otwarcie ust w 7. dobie było większe w grupie otrzymującej kombinację obu leków, różnica ta nie osiągnęła istotności statystycznej (p > 0,05). Wyniki te sugerują, że połączenie nimesulidu i tiokolchikozydu może stanowić skuteczniejszą strategię terapeutyczną w łagodzeniu bólu pozabiegowego po ekstrakcji zębów mądrości, poprawiając komfort pacjentów w okresie rekonwalescencji. W świetle uzyskanych danych warto rozważyć włączenie tiokolchikozydu do standardowych schematów leczenia bólu pozabiegowego, zwłaszcza w przypadkach, gdzie monoterapia NLPZ okazuje się niewystarczająca.

Autor:

Piotr Szymański

Redaktor naczelny magazynu „Nowy Gabinet Stomatologiczny”

Piotr Szymański jest redaktorem naczelnym branżowego magazynu „Nowy Gabinet Stomatologiczny”, skierowanego do lekarzy dentystów i właścicieli gabinetów. Odpowiada za rozwój merytoryczny treści, publikacje dotyczące nowoczesnej stomatologii, zarządzania gabinetem oraz innowacji technologicznych w medycynie.

Zobacz wszystkie artykuły autora - ta opcja może wymagać zalogowania na stronie

Publikacja

Artykuł opublikowany w numerze 3/2026 magazynu Nowy Gabinet Stomatologiczny

Zobacz pełny spis treści Bądź na bieżąco zamów Dentoletter