Tomografia stożkowa CBCT zrewolucjonizowała diagnostykę stomatologiczną, podobnie jak mikroskop zmienił endodoncję. Coraz więcej gabinetów i klinik docenia jej potencjał w precyzyjnym diagnozowaniu, planowaniu leczenia i komunikacji z pacjentem. Jednak zakup CBCT to nie tylko wybór urządzenia, ale także inwestycja w rozwój praktyki, organizację pracy i kompetencje zespołu.
Zanim gabinet przyjmie pierwszego pacjenta na badanie tomograficzne, warto poznać najczęstsze pytania — zarówno te zadawane przed zakupem, jak i te pojawiające się w pierwszych tygodniach użytkowania. Poniższe zestawienie opiera się na wieloletnich doświadczeniach serwisowych oraz rozmowach z lekarzami, którzy już wprowadzili CBCT do swojej praktyki. Prezentujemy drugą część pytań i odpowiedzi. Pierwsza część ukazała się w numerze 7/2025 Nowego Gabinetu Stomatologicznego.
Jak wygląda kwestia formalności i kontroli jakości?
Zakup CBCT wiąże się z obowiązkiem rejestracji urządzenia, uzyskania decyzji na jego eksploatację oraz wdrożenia programu kontroli jakości (QA/ QC). Lekarz, jako użytkownik, ponosi odpowiedzialność za dokumentację ekspozycji, regularne testy sprawności i kalibracje. Większość dystrybutorów oferuje wsparcie w przygotowaniu tych procedur, ale warto upewnić się, że umowa obejmuje także szkolenie z prowadzenia rejestru badań i kontroli dawek. Dobrze zorganizowany system QA to nie biurokracja, ale realne zabezpieczenie przed błędami diagnostycznymi i sankcjami administracyjnymi.
Jak upewnić się, że pomieszczenie spełnia wymogi?
Aby upewnić się, że pomieszczenie spełnia wymagania dotyczące instalacji urządzenia CBCT, należy już na etapie planowania zweryfikować zarówno warunki lokalowe, jak i wymagania formalnoprawne. Pomieszczenie powinno mieć odpowiednią powierzchnię i wysokość, zapewnioną wentylację oraz być wyraźnie oznakowane jako pracownia radiologiczna. Kluczowym elementem jest przygotowanie projektu osłon stałych, który określa zabezpieczenia radiologiczne ścian, drzwi oraz ewentualnie sufitu, tak aby dawki promieniowania poza gabinetem nie przekraczały dopuszczalnych norm. Projekt ten musi zostać opracowany przez uprawnionego specjalistę i zatwierdzony przez Państwową Inspekcję Sanitarną przed uruchomieniem urządzenia. Równolegle należy skompletować wymaganą dokumentację z zakresu ochrony radiologicznej, w tym instrukcje postępowania, wyznaczyć inspektora ochrony radiologicznej oraz zapewnić szkolenia personelu. Po montażu CBCT przeprowadzane są testy odbiorcze i pomiary dozymetryczne, które potwierdzają prawidłowe działanie urządzenia i skuteczność zastosowanych osłon. Dopiero po spełnieniu wszystkich tych warunków i uzyskaniu formalnego pozwolenia właściwego inspektora sanitarnego pracownia może zostać legalnie uruchomiona.
Jak szkolić zespół, aby obrazy były dobre od pierwszego dnia?
Najczęstszą przyczyną słabej jakości obrazów w pierwszych tygodniach jest niewłaściwe pozycjonowanie pacjenta. Ruch głowy, niedokładne ustawienie łuku zębowego lub nieusunięte kolczyki mogą zniszczyć wartość diagnostyczną badania. Dlatego warto opracować krótką listę kontrolną i poświęcić kilka godzin na ćwiczenia z fantomem. Nowoczesne urządzenia stosują stabilizatory głowy i automatyczne lasery, które ułatwiają ustawienie pacjenta. Niektóre systemy (np. Vatech, Planmeca) oferują podgląd pozycji w czasie rzeczywistym na ekranie. Szkolenie operatorów powinno być procesem, a nie jednorazowym wydarzeniem.
Jak może zmienić się workflow kliniki po instalacji CBCT?
Wdrożenie tomografu wpływa na cały przebieg wizyty pacjenta. Pojawia się nowy etap — kwalifikacja do badania, przygotowanie, skanowanie i analiza. Oznacza to konieczność wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za obsługę urządzenia, opis wyników i archiwizację danych. Warto też ustalić, czy interpretacja będzie wykonywana na miejscu czy przekazywana do zewnętrznego radiologa. Dobrze opracowany schemat pracy skraca czas wizyty i minimalizuje błędy. W praktyce po kilku tygodniach zespół sam wypracowuje rytm, ale początkowo potrzebne są jasne procedury i odpowiedzialność za poszczególne etapy.
Najczęstszą przyczyną słabej jakości obrazów w pierwszych tygodniach jest niewłaściwe pozycjonowanie pacjenta
Co zrobić, jeśli jakość obrazów jest niezadowalająca?
Jeśli skany są zbyt ziarniste, kontrast słaby lub pojawiają się artefakty, nie należy od razu podejrzewać wady sprzętu. W pierwszej kolejności należy sprawdzić parametry ekspozycji, stabilność pozycjonowania i oprogramowanie MAR. Często wystarczy zmiana trybu z „Quick” na standardowy lub zmniejszenie pola widzenia, by poprawić wynik. Warto też zlecić serwisowi analizę logów systemowych — nowoczesne CBCT zapisują każdy skan wraz z parametrami, co pozwala łatwo zidentyfikować źródło problemu. Odbywa się to zwykle w trybie online, bez konieczności przyjazdu do gabinetu.
Jak zarządzać plikami i archiwizacją?
Pojedynczy skan CBCT może mieć od 100 do 400 MB, dlatego należy zadbać o odpowiednią infrastrukturę informatyczną. Najlepiej, jeśli dane zapisywane są automatycznie na serwerze z kopią zapasową w chmurze lub na dysku sieciowym. Ważne, aby system umożliwiał łatwe wyszukiwanie badań po numerze PESEL lub nazwisku. Wiele nowoczesnych rozwiązań oferuje funkcję automatycznej konwersji DICOM do STL i przesyłania plików bezpośrednio do laboratoriów protetycznych. Uporządkowany system danych, to nie tylko wygoda, ale także wymóg prawny w zakresie ochrony dokumentacji medycznej.
Kiedy widać pierwsze efekty ekonomiczne?
Zazwyczaj pierwsze tygodnie po uruchomieniu to okres szkoleniowy, a realne efekty finansowe pojawiają się po dwóch–trzech miesiącach. Warto monitorować liczbę wykonanych badań, odsetek trybów niskiej dawki oraz nowe procedury, które dzięki CBCT można było wprowadzić. Często sprzęt staje się impulsem do rozwoju gabinetu — umożliwia własne planowanie implantów, wykonywanie szyn chirurgicznych czy precyzyjną diagnostykę endodontyczną. Zysk nie przychodzi automatycznie, ale rośnie wraz z kompetencją zespołu i promocją usług.
Jak kontrolować koszty eksploatacji?
Po pierwszym kwartale użytkowania warto zestawić wszystkie wydatki związane z serwisem, przeglądami i ewentualnymi przestojami. W praktyce większość urządzeń wymaga jednej kalibracji rocznie. Dobrze prowadzona dokumentacja pozwala przewidywać koszty i unikać niespodzianek. Jeśli przestoje są częste, należy sprawdzić czy problem dotyczy sprzętu, czy raczej warunków pracy — stabilności napięcia, wilgotności lub niewłaściwej wentylacji pomieszczenia.
Jak wdrożyć program kontroli jakości?
Program QA/QC to zestaw działań, które zapewniają stabilną pracę urządzenia oraz zgodność dawki i jakości obrazów ze standardami. Obejmuje testy akceptacyjne po instalacji, testy okresowe, kontrolę obrazu fantomu oraz kalibracje. Regularne prowadzenie tych zapisów jest obowiązkiem użytkownika, ale również najlepszym zabezpieczeniem przed utratą jakości diagnostycznej. Dobrzy dystrybutorzy dostarczają gotowe szablony dokumentów i harmonogramy przeglądów, a coraz częściej oferują też systemy elektroniczne do raportowania testów.
Autor: PIOTR BANAŚ
Vatech Europe. Technical Service Manager
Artykuł opublikowany w numerze 1/2026 magazynu Nowy Gabinet Stomatologiczny. Zobacz pełny spis treści. Dowiedz się więcej - Nowy Gabinet Stomatologiczny.
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Stomatologiczny" -zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
