Leczenie próchnicy u neandertalczyków mogło być praktykowane już około 59 tysięcy lat temu. Wyniki najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym wskazują, że przedstawiciele tego gatunku potrafili rozpoznać źródło bólu zęba i usunąć zmienione chorobowo tkanki przy użyciu kamiennych narzędzi. Co odkrycie z rosyjskiej jaskini mówi o początkach stomatologii i umiejętnościach medycznych neandertalczyków?
-
Znaleziony w Rosji trzonowiec neandertalczyka ma około 59 tysięcy lat i nosi ślady celowego leczenia.
-
Badacze odtworzyli podobne uszkodzenia przy użyciu ostrych kamiennych narzędzi.
-
Zabieg polegał prawdopodobnie na usunięciu zakażonych tkanek oraz miazgi zęba.
-
Odkrycie może stanowić najstarszy znany dowód świadomej opieki stomatologicznej w dziejach człowieka.
Odkrycie rzuca nowe światło na początki leczenia próchnicy
Próchnica mogła być leczona już niemal 60 tysięcy lat temu. Tak wynika z najnowszego badania opublikowanego w 2025 roku na łamach czasopisma „PLOS One”, którego autorzy opisali wyjątkowe znalezisko świadczące o zaawansowanych umiejętnościach medycznych neandertalczyków.
Badacze z Muzeum Antropologii i Etnografii imienia Piotra Wielkiego Rosyjskiej Akademii Nauk w Petersburgu wraz ze współpracownikami przeanalizowali trzonowiec odnaleziony w jaskini Chagyrskaya, położonej w górach Ałtaju w Rosji. Znalezisko datowane jest na około 59 tysięcy lat i może stanowić najstarszy znany przykład świadomego leczenia próchnicy oraz opieki stomatologicznej.
Trzonowiec nosił ślady celowej interwencji
Analizowany ząb posiadał głęboki otwór sięgający do komory miazgi. Na jego bocznej powierzchni zachowały się również charakterystyczne rowki interpretowane jako ślady używania wykałaczek do usuwania resztek pokarmowych.
Autorzy badania podkreślają, że zarówno obecność rozległego ubytku, jak i ślady mechanicznego oczyszczania należą do rzadko obserwowanych zmian u neandertalczyków. Według archeologów wcześniejsze znaleziska sugerowały już, że przedstawiciele tego gatunku wykorzystywali wykałaczki, a być może również rośliny o właściwościach leczniczych, jednak zakres ich wiedzy medycznej pozostawał dotychczas niejasny.
Eksperyment potwierdził wykorzystanie kamiennych narzędzi
Aby zweryfikować sposób powstania ubytku, naukowcy przeprowadzili eksperymenty na trzech współczesnych ludzkich zębach. Wykazali, że otwór o identycznym kształcie oraz takich samych mikroskopowych śladach można uzyskać poprzez wiercenie ostrym kamiennym narzędziem przypominającym artefakty odnalezione w jaskini Chagyrskaya.
Uzyskane wyniki wskazują, że uszkodzenie nie było skutkiem naturalnego procesu chorobowego ani przypadkowego urazu, lecz stanowiło efekt celowej interwencji wykonanej przy użyciu prostych narzędzi kamiennych.
Celem było usunięcie źródła bólu i zakażenia
Zdaniem autorów publikacji przeprowadzony zabieg musiał wiązać się z bardzo silnym bólem. Jednocześnie usunięcie uszkodzonych tkanek oraz miazgi mogło przynosić ulgę poprzez eliminację źródła infekcji.
Badacze zwracają uwagę, że zmiany udokumentowane w zębie świadczą o świadomym działaniu. Neandertalczycy potrafili rozpoznać źródło dolegliwości bólowych, dobrać odpowiedni sposób postępowania oraz wykazać się wystarczającą precyzją manualną, aby skutecznie przeprowadzić zabieg.
Demineralizacja potwierdziła obecność próchnicy
W trakcie analizy naukowcy zidentyfikowali obszary demineralizacji, w których zachowały się pozostałości zmian próchniczych. Ich obecność stanowi dodatkowy argument przemawiający za tym, że zagłębienie w zębie było związane z leczeniem próchnicy, a nie z procesami zachodzącymi po śmierci osobnika.
Autorzy podkreślają, że odkrycie dostarcza nowych dowodów na rozwój zachowań medycznych u neandertalczyków i wskazuje, że podstawowe procedury mające na celu ograniczenie bólu oraz leczenie zakażonych tkanek mogły być stosowane dziesiątki tysięcy lat przed pojawieniem się współczesnej stomatologii.
Leczenie próchnicy u neandertalczyków
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Stomatologiczny" – zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
