Badanie naukowców z Uniwersytetu Narodowego w Seulu pokazuje, że nawet osoby regularnie szczotkujące zęby mogą pozostawiać znaczne ilości płytki nazębnej, ponieważ nie wszystkie powierzchnie zębów są skutecznie oczyszczane. W analizie obejmującej 88 dorosłych szczególnie często pomijane były powierzchnie językowe, a czas poświęcony na szczotkowanie konkretnego obszaru miał większe znaczenie dla poziomu płytki niż sposób wykonywania ruchów, zużycie włosia szczoteczki czy ilość użytej pasty.
-
Jedna trzecia powierzchni językowych zębów pozostawała całkowicie nieoczyszczona podczas obserwowanego szczotkowania
-
Największe ilości płytki nazębnej stwierdzano na wewnętrznych powierzchniach tylnych zębów żuchwy
-
Szczotkowanie konkretnego obszaru przez co najmniej 5 sekund wiązało się z niższym poziomem płytki nazębnej
-
Czas szczotkowania poszczególnych obszarów i zakres oczyszczanych powierzchni okazały się istotniejsze niż rodzaj wykonywanych ruchów, zużycie włosia szczoteczki i ilość pasty
Badanie obejmujące 88 dorosłych
Wyniki badania zespołu z Uniwersytetu Narodowego w Seulu opublikowano 9 czerwca 2026 roku w czasopiśmie „International Journal of Dental Hygiene” w pracy zatytułowanej „Behavioural Determinants of Post-Brushing Dental Plaque Levels: A Video-Based Analysis”. Autorami publikacji są Jeongmin Ko, Min-Joo Shin i Hyun-Jae Cho z Wydziału Stomatologii i Instytutu Badań Stomatologicznych Uniwersytetu Narodowego w Seulu.
Badacze przeanalizowali zachowania związane z codziennym szczotkowaniem zębów u 88 dorosłych osób. Uczestnicy byli rejestrowani podczas szczotkowania w warunkach odpowiadających ich zwyczajowym zachowaniom higienicznym. Do obserwacji wykorzystano pięć kamer, które umożliwiły analizę szczotkowania z różnych perspektyw.
Analiza nagrań pozwoliła ocenić między innymi czas szczotkowania poszczególnych obszarów, wykonywane ruchy, zakres powierzchni, do których docierało włosie szczoteczki, oraz sposób rozłożenia czasu pomiędzy różne części uzębienia. Poziom płytki nazębnej oceniano z wykorzystaniem wskaźnika Turesky Modification Quigley-Hein.
Jedna trzecia powierzchni językowych pozostawała nieoczyszczona
Jednym z najważniejszych wyników badania było stwierdzenie, że 33,2 procent analizowanych powierzchni językowych nie było w ogóle szczotkowanych. Szczególnie dużo płytki nazębnej pozostawało na wewnętrznych powierzchniach tylnych zębów żuchwy.
W materiałach przedstawionych przez Uniwersytet Narodowy w Seulu wskazano, że w analizowanym zbiorze 33,2 procent powierzchni językowych, odpowiadających 207 obserwowanym obszarom, nie zostało w ogóle objętych szczotkowaniem. Najwyższe wartości wskaźnika płytki nazębnej odnotowano na tylnych powierzchniach językowych zębów żuchwy, gdzie wartości wskaźnika wynosiły od 1,81 do 1,96.
Wyniki wskazują więc na szczególną podatność powierzchni językowych zębów tylnych na pomijanie podczas codziennej higieny jamy ustnej. Z klinicznego punktu widzenia są to obszary, które mogą wymagać większej uwagi podczas instruktażu higieny jamy ustnej i oceny indywidualnych nawyków pacjenta.
Czas szczotkowania konkretnej powierzchni miał największe znaczenie
Analiza statystyczna wykazała, że spośród ocenianych zachowań najsilniejszy związek z niższym poziomem płytki nazębnej miał czas szczotkowania przypadający na konkretny obszar uzębienia.
Osoby, które szczotkowały dany obszar przez co najmniej 5 sekund, uzyskiwały niższe wartości wskaźnika płytki nazębnej niż uczestnicy, którzy poświęcali na ten obszar mniej niż 5 sekund. W modelu liniowym z uwzględnieniem pozostałych analizowanych czynników istotne znaczenie zachowały czas szczotkowania poszczególnych obszarów oraz zakres powierzchni objętych szczotkowaniem.
Wniosek autorów badania nie sprowadza się zatem wyłącznie do zalecenia dłuższego szczotkowania. Kluczowe znaczenie ma sposób rozdysponowania czasu pomiędzy poszczególne powierzchnie zębów, tak aby nie koncentrować szczotkowania tylko na łatwiej dostępnych obszarach.
Technika ruchów i ilość pasty nie były niezależnymi predyktorami
Badacze oceniali również inne czynniki potencjalnie związane ze skutecznością usuwania płytki nazębnej. Analizowano między innymi rodzaj wykonywanych ruchów, stopień zużycia włosia szczoteczki oraz ilość stosowanej pasty.
Po uwzględnieniu pozostałych zmiennych czynniki te nie wykazywały niezależnego związku z poziomem płytki nazębnej. Oznacza to, że w analizowanym badaniu o skuteczności oczyszczania w większym stopniu decydowały obszar, który faktycznie został objęty szczotkowaniem, oraz czas poświęcony na jego oczyszczenie.
Nie oznacza to jednak, że technika szczotkowania, dobór szczoteczki czy stosowanie pasty do zębów są klinicznie nieistotne. Wyniki należy interpretować w kontekście konkretnego modelu badawczego i analizowanych zmiennych. Badanie koncentrowało się na identyfikacji behawioralnych czynników związanych z poziomem płytki pozostającej po szczotkowaniu, a nie na porównaniu skuteczności wszystkich dostępnych metod higieny jamy ustnej.
Najtrudniejsze obszary wymagają szczególnej uwagi
Autorzy badania zwracają uwagę, że w profilaktyce próchnicy i kontroli płytki nazębnej znaczenie ma nie tylko częstotliwość wykonywania zabiegów higienicznych. Równie istotne jest świadome obejmowanie szczotkowaniem wszystkich powierzchni zębów, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów trudniej dostępnych.
„W profilaktyce próchnicy nie liczy się wyłącznie częstotliwość szczotkowania. Równie ważne jest świadome docieranie do wszystkich powierzchni zębów – zwłaszcza wewnętrznych powierzchni dolnych trzonowców oraz przestrzeni międzyzębowych, które najłatwiej przeoczyć podczas codziennej higieny” – podsumowano w artykule „Behavioural Determinants of Post-Brushing Dental Plaque Levels: A Video-Based Analysis”.
W kontekście praktyki stomatologicznej wynik ten może mieć znaczenie dla indywidualizacji instruktażu higieny jamy ustnej. Sama informacja o konieczności szczotkowania zębów może być niewystarczająca, jeżeli pacjent nie otrzymuje wskazówek dotyczących systematycznego obejmowania szczoteczką wszystkich powierzchni.
Wyniki badania mają znaczenie dla edukacji pacjentów
Badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Narodowego w Seulu pokazuje, że całkowity czas szczotkowania nie powinien być jedynym parametrem ocenianym podczas edukacji pacjenta. Równie ważne jest ustalenie, czy czas ten jest równomiernie rozdzielany pomiędzy poszczególne obszary uzębienia.
Z perspektywy lekarza dentysty może to oznaczać potrzebę zwrócenia szczególnej uwagi na powierzchnie językowe zębów żuchwy, zwłaszcza w odcinkach bocznych. Właśnie te obszary mogą być pomijane mimo regularnego, codziennego szczotkowania.
Wyniki badania wskazują również na znaczenie praktycznej demonstracji techniki higieny jamy ustnej oraz oceny indywidualnego sposobu szczotkowania. Pacjent może deklarować prawidłową częstotliwość i odpowiednio długi czas szczotkowania, a mimo to nie oczyszczać części powierzchni zębów.
Nie tylko jak długo, ale przede wszystkim gdzie
Wyniki opublikowane w czerwcu 2026 roku wskazują, że skuteczność codziennego szczotkowania zależy w istotnym stopniu od tego, czy włosie szczoteczki rzeczywiście dociera do wszystkich powierzchni uzębienia i jak długo oczyszczany jest każdy obszar.
W badanej grupie dorosłych 33,2 procent powierzchni językowych nie było w ogóle szczotkowanych, a najwięcej płytki nazębnej pozostawało na wewnętrznych powierzchniach tylnych zębów żuchwy. Jednocześnie szczotkowanie poszczególnych obszarów przez co najmniej 5 sekund wiązało się z niższym poziomem płytki nazębnej.
Autorzy badania wskazują tym samym, że skuteczna kontrola płytki nazębnej wymaga równomiernego rozłożenia czasu szczotkowania na wszystkie powierzchnie zębów. Dla praktyki klinicznej oznacza to potrzebę zwracania uwagi nie tylko na częstotliwość szczotkowania, ale również na jego rzeczywisty zakres i indywidualne obszary pomijane przez pacjenta.
Źródło:
J. Ko, M.-J. Shin, and H.-J. Cho, “ Behavioural Determinants of Post-Brushing Dental Plaque Levels: A Video-Based Analysis,” International Journal of Dental Hygiene (2026): 1–9, https://doi.org/10.1111/idh.70113.
Skuteczne szczotkowanie zębów
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Stomatologiczny" – zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
