Rząd zaostrza przepisy przeciw pseudomedycynie

• Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy wzmacniającej ochronę pacjentów przed pseudomedycyną
• Maksymalna kara za naruszanie zbiorowych praw pacjentów wzrośnie do 1 mln zł
• Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł wydawać decyzje tymczasowe i publikować publiczne ostrzeżenia
• Nowelizacja po raz pierwszy definiuje praktykę pseudomedyczną oraz obejmuje przepisy dotyczące medycznej dezinformacji

Czym jest pseudomedycyna według nowelizacji ustawy?

Projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przyjęty przez Radę Ministrów w maju 2026 roku, ma na celu zwiększenie ochrony pacjentów przed praktykami określanymi jako pseudomedyczne. Nowe przepisy po raz pierwszy wprost definiują, czym jest praktyka pseudomedyczna, wskazując, że są to działania polegające między innymi na oferowaniu leczenia przez osoby bez kwalifikacji medycznych, promowaniu metod bez potwierdzenia naukowego oraz zniechęcaniu pacjentów do terapii zgodnych z aktualną wiedzą medyczną.

W praktyce oznacza to objęcie nadzorem zarówno działalności komercyjnej prowadzonej poza systemem ochrony zdrowia, jak i działań opartych na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji medycznych w celu osiągania korzyści majątkowych lub osobistych. W uzasadnieniu projektu podkreślono, że zmiany mają ograniczyć działalność osób i firm wykorzystujących niewiedzę pacjentów do sprzedaży terapii oraz usług o niepotwierdzonej skuteczności.

Nowe kompetencje Rzecznika Praw Pacjenta

Jednym z najważniejszych elementów nowelizacji jest rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta. Organ uzyska możliwość prowadzenia postępowań także wobec podmiotów działających bez wymaganego wpisu do rejestru działalności leczniczej. Oznacza to objęcie kontrolą podmiotów funkcjonujących poza formalnym systemem opieki zdrowotnej, które dotychczas mogły pozostawać poza bezpośrednim nadzorem administracyjnym.

Projekt przewiduje również możliwość publikowania publicznych ostrzeżeń przed praktykami mogącymi zagrażać zdrowiu lub życiu pacjentów. Mechanizm ten ma zwiększyć bezpieczeństwo zdrowotne poprzez szybsze informowanie opinii publicznej o potencjalnie niebezpiecznych działaniach związanych z pseudoterapiami lub dezinformacją medyczną.

Decyzja tymczasowa jako narzędzie szybkiej interwencji

Nowelizacja wprowadza także instytucję tzw. decyzji tymczasowej. Rozwiązanie to umożliwi Rzecznikowi Praw Pacjenta natychmiastowe nakazanie zaprzestania działań uznanych za niebezpieczne jeszcze przed zakończeniem formalnego postępowania administracyjnego.

Z perspektywy systemu ochrony zdrowia decyzja tymczasowa może stanowić istotne narzędzie ograniczania ryzyka zdrowotnego w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji organów państwowych. Dotyczy to zwłaszcza przypadków promowania terapii niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną lub zniechęcania pacjentów do leczenia o potwierdzonej skuteczności klinicznej.

Wyższe kary finansowe za naruszanie praw pacjentów

Projekt nowelizacji przewiduje znaczące zaostrzenie sankcji finansowych. Maksymalna kara za naruszanie zbiorowych praw pacjentów wzrośnie z 500 tys. zł do 1 mln zł. Z kolei kara za brak współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta zostanie podwyższona z 50 tys. zł do 100 tys. zł.

Według autorów projektu wyższe sankcje mają zwiększyć skuteczność egzekwowania przepisów oraz ograniczyć opłacalność działalności opartej na oferowaniu niesprawdzonych metod leczenia. Regulacje wpisują się również w szerszy trend przeciwdziałania dezinformacji zdrowotnej obserwowany w krajach Unii Europejskiej oraz w rekomendacjach instytucji zdrowia publicznego.

Medyczna dezinformacja pod nadzorem nowych przepisów

Nowelizacja obejmie także przypadki medycznej dezinformacji związanej z osiąganiem korzyści majątkowych lub osobistych. Jak wskazano w projekcie, chodzi między innymi o publiczne rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o leczeniu lub zniechęcanie do terapii opartych na aktualnej wiedzy medycznej.

Dla środowiska lekarskiego oznacza to formalne uznanie dezinformacji medycznej za potencjalne zagrożenie dla zdrowia publicznego. W praktyce przepisy mogą mieć znaczenie szczególnie w kontekście działalności internetowej, marketingu pseudoterapii oraz komercjalizacji niesprawdzonych metod leczenia.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Zgodnie z projektem nowe przepisy mają wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw. Okres vacatio legis ma umożliwić organom nadzorczym przygotowanie procedur oraz dostosowanie działań administracyjnych do nowych kompetencji wynikających z nowelizacji.

Przyjęty projekt może istotnie wpłynąć na funkcjonowanie rynku usług zdrowotnych i komunikacji medycznej w Polsce. Wprowadzenie ustawowej definicji pseudomedycyny oraz rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta wzmacnia pozycję medycyny opartej na faktach naukowych i aktualnych wytycznych klinicznych.

Dla lekarzy oraz podmiotów wykonujących działalność leczniczą nowe przepisy mogą stanowić dodatkowe wsparcie w przeciwdziałaniu terapiom o niepotwierdzonej skuteczności oraz dezinformacji podważającej zaufanie do standardów leczenia opartych na dowodach naukowych.

Autor:

Przemysław Tórz

dziennikarz medyczny

Dziennikarz medyczny specjalizujący się w tematach medycznych: stomatologii, ginekologii oraz polityki zdrowotnej. Na co dzień współpracuje z redakcją magazynu „Nowy Gabinet Stomatologiczny”. Jego teksty cechuje rzetelność oraz umiejętność łączenia wiedzy eksperckiej z aktualnymi wyzwaniami branży medycznej.

Zobacz wszystkie artykuły autora - ta opcja może wymagać zalogowania na stronie