Rutynowe stosowanie antyseptycznych płynów do płukania jamy ustnej jest przedmiotem dyskusji dotyczącej ich wpływu na mikrobiom. Badania wskazują, że niektóre preparaty, szczególnie zawierające chlorheksydynę, mogą wpływać na skład mikrobioty i szlak przemian azotanów. Czy oznacza to, że pacjent powinien zrezygnować z codziennego płukania jamy ustnej?
-
Antyseptyczne płyny mogą wpływać nie tylko na drobnoustroje chorobotwórcze, ale również na fizjologiczną mikrobiotę jamy ustnej
-
Badania nad wpływem na mikrobiom dotyczą między innymi preparatów zawierających chlorheksydynę
-
Bakterie jamy ustnej uczestniczą w przemianach azotanów związanych z biodostępnością tlenku azotu
-
Dane dotyczące związku płynów do płukania jamy ustnej z rakiem jamy ustnej pozostają niejednoznaczne
Antyseptyk może zmieniać mikrobiom jamy ustnej
Jednym z argumentów przeciwko bezkrytycznemu, rutynowemu stosowaniu silnych antyseptyków jest ich oddziaływanie na fizjologiczną mikrobiotę. Znaczenie ma między innymi populacja bakterii redukujących azotany, uczestniczących w szlaku azotan–azotyn–tlenek azotu.
W badaniu opublikowanym w 2020 roku w „Scientific Reports” 36 zdrowych osób stosowało przez siedem dni płyn zawierający chlorheksydynę. Zaobserwowano istotne zmiany mikrobiomu śliny, obniżenie jej pH i zdolności buforowej oraz zmniejszenie stężenia azotynów w ślinie i osoczu. Odnotowano również tendencję do wzrostu skurczowego ciśnienia tętniczego.
Wyników tych nie należy jednak przenosić automatycznie na wszystkie dostępne płyny do płukania jamy ustnej. Badanie dotyczyło konkretnego antyseptyku – chlorheksydyny – i niewielkiej grupy zdrowych uczestników.
Płyny z alkoholem a rak jamy ustnej
Część dostępnych preparatów zawiera alkohol, którego stężenie może sięgać około 27 procent. W tym przypadku należy jednak zachować ostrożność przy formułowaniu wniosków dotyczących ryzyka nowotworowego.
Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2020 roku nie wykazały wystarczających dowodów pozwalających stwierdzić, że stosowanie płynów zawierających alkohol zwiększa ryzyko rozwoju raka jamy ustnej.
.
Inna metaanaliza wykazała natomiast sygnał zwiększonego ryzyka przy stosowaniu płynów co najmniej trzy razy dziennie oraz przy bardzo długim okresie stosowania. Autorzy zaznaczyli jednak, że wyniki należy interpretować ostrożnie ze względu na niewielką liczbę badań analizujących częstotliwość używania preparatów.
Nie każdy płyn i nie każdy pacjent
Z punktu widzenia lekarza dentysty zasadnicze znaczenie ma więc rozróżnienie pomiędzy rutynowym stosowaniem płynu przez zdrową osobę a zastosowaniem konkretnego preparatu ze wskazań klinicznych. Wyniki badań dotyczących chlorheksydyny nie uzasadniają wniosku, że wszystkie płyny do płukania jamy ustnej są szkodliwe.
Jednocześnie coraz więcej danych wskazuje, że mikrobiom jamy ustnej pełni funkcje wykraczające poza lokalną ochronę przed patogenami. Z tego względu stosowanie silnych preparatów antyseptycznych powinno uwzględniać ich skład, wskazania oraz czas terapii.
Bibliografia:
de Araújo JSS, Magalhães EIDS, Lima HLDO, da Cruz MCFN, Thomaz EBAF. Mouthwash use and oral cancer: a systematic review and meta-analysis. Rev Saude Publica. 2023 Nov 8;57:90. doi: 10.11606/s1518-8787.2023057004752. PMCID: PMC10681539.
Płyn do płukania jamy ustnej
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Stomatologiczny" – zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
