Planowane wycofanie amalgamatu stomatologicznego może mieć istotne negatywne konsekwencje dla dostępności leczenia, szczególnie w odniesieniu do pacjentów o największych potrzebach zdrowotnych. Wyniki analizy kosztów i konsekwencji opublikowanej w „British Dental Journal” wskazują, że amalgamat przewyższa materiały kompozytowe nie tylko pod względem trwałości odbudów zębów bocznych, ale także całkowitych kosztów leczenia w perspektywie całego życia pacjenta.
-
Amalgamat stomatologiczny wykazuje znacząco dłuższą przewidywaną trwałość odbudowy (średnio 11 lat) w porównaniu do kompozytów (średnio 7 lat) oraz wydłuża przeżycie zęba (odpowiednio 21 vs 17 lat)
-
Analiza modelowa wskazuje, że możliwość wykonywania kolejnych bezpośrednich odbudów dla amalgamatu wynosi 35 lat, podczas gdy dla kompozytów jedynie 18 lat, co ma kluczowe znaczenie dla długoterminowego planowania leczenia
-
Wycofanie amalgamatu wiąże się z wyższymi kosztami dla płatników i pacjentów, wydłużonym czasem leczenia oraz większą liczbą wizyt, co może pogłębić istniejące nierówności w dostępie do opieki stomatologicznej
Amalgamat wciąż standardem w NHS
Amalgamat stomatologiczny jest stopniowo wycofywany z użycia na mocy globalnego zobowiązania wynikającego z Konwencji Minamata, które zakłada zakończenie jego stosowania do 2034 roku. W Unii Europejskiej proces ten został już formalnie rozpoczęty. Mimo to, w Wielkiej Brytanii materiał ten pozostaje najczęściej wykorzystywanym tworzywem do odbudowy zębów bocznych w ramach Narodowej Służby Zdrowia (NHS).
Założenia i metodyka badania
Zespół naukowców z Newcastle University przeprowadził analizę kosztów i konsekwencji stosowania amalgamatu oraz różnych rodzajów kompozytów do bezpośredniej odbudowy stałych zębów bocznych u dorosłych. W badaniu wykorzystano dane z kilku źródeł: ogólnokrajowego badania ankietowego obejmującego ponad 1500 lekarzy dentystów w Wielkiej Brytanii, eksperymentu wyboru dyskretnego z udziałem 1002 osób z populacji ogólnej oraz zaawansowanego modelu analitycznego (mikrosymulacji) pozwalającego ocenić przeżycie wypełnień i zębów, liczbę wizyt, czas leczenia oraz koszty w całym okresie życia pacjenta.
Wyniki – przewaga amalgamatu w kluczowych parametrach klinicznych
Analiza wykazała, że poza walorami estetycznymi, które zdecydowanie bardziej odpowiadały pacjentom w przypadku kompozytów, wszystkie pozostałe oceniane rezultaty przemawiały na korzyść amalgamatu. Dotyczyło to trwałości odbudowy i zęba, ryzyka powikłań pozabiegowych, czasu leczenia oraz liczby wizyt. Przewidywana trwałość odbudowy wynosiła średnio 11 lat dla amalgamatu i 7 lat dla kompozytu, natomiast przeżycie zęba – odpowiednio 21 i 17 lat. Jeszcze bardziej wymowne są różnice dotyczące czasu, przez jaki możliwe było wykonywanie kolejnych bezpośrednich odbudów – 35 lat dla amalgamatu w porównaniu z 18 latami dla kompozytu. Oznacza to, że u pacjentów leczonych kompozytem okno terapeutyczne dla bezpośrednich odbudów zamyka się niemal dwukrotnie szybciej.
Konsekwencje dla dostępności leczenia i nierówności zdrowotnych
Autorzy badania podkreślają, że planowane wycofanie amalgamatu może mieć istotne negatywne konsekwencje dla dostępności leczenia stomatologicznego, szczególnie dla pacjentów o największych potrzebach zdrowotnych. Wyższe koszty, dłuższy czas leczenia i większa liczba wizyt wymaganych przy stosowaniu kompozytów mogą stanowić barierę dla pacjentów z grup defaworyzowanych społecznie, pogłębiając istniejące nierówności w dostępie do opieki. Ponadto, kompozyty wymagają wyższych umiejętności technicznych oraz zastosowania specjalistycznego, kosztownego i czasochłonnego sprzętu, co w warunkach NHS, przy obecnym systemie wynagradzania, może stanowić istotne utrudnienie.
Podsumowanie
Przedstawiona analiza, opublikowana 24 lipca 2026 roku w „British Dental Journal”, dostarcza mocnych argumentów przemawiających za utrzymaniem amalgamatu jako materiału z wyboru w określonych wskazaniach klinicznych, szczególnie w systemach ochrony zdrowia o ograniczonych zasobach. Wyniki te powinny skłonić decydentów do ponownego rozważenia tempa i zakresu wycofywania amalgamatu, z uwzględnieniem nie tylko aspektów środowiskowych, ale także klinicznych, ekonomicznych i społecznych konsekwencji tej decyzji.
Źródła naukowe:
- Bailey O, Ternent L, Vernazza CR, et al. Amalgam versus composite restorations: a cost-consequence analysis. British Dental Journal. 2026. DOI: 1038/s41415-026-9797-1
- Vernazza CR, et al. The long-term oral health consequences of an amalgam phase-out. British Dental Journal. 2025. DOI: 1038/s41415-024-7992-5
- Bailey O, Stone SJ, Taylor G, Ternent L, Vernazza CR. Model-Based Cost-Effectiveness of Direct Restorations: Amalgam Dominates. Newcastle University. 2025. Dostępne online
Wycofanie amalgamatu a dostępność leczenia stomatologicznego
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Stomatologiczny" – zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
